Wyjazd za miasto, spacer w nowym miejscu czy spotkanie z drugim człowiekiem to nie tylko przyjemności. Dla osób starszych – zwłaszcza tych, które zmagają się z samotnością i rzadko opuszczają dom – mogą być ważnym elementem dbania o zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie. To coś znacznie więcej niż zwykła atrakcja. Często jest to pierwsza od wielu miesięcy okazja do rozmowy z nowymi osobami, przełamania izolacji i odzyskania poczucia sprawczości. Czy kilkugodzinna wycieczka może przynieść korzyści, które zostaną z nami na długo?
Okazuje się, że pozytywne emocje mogą pojawić się jeszcze przed wyjazdem. Samo planowanie, oglądanie zdjęć miejsca, do którego się wybieramy, rozmowy z bliskimi czy wyobrażanie sobie nadchodzących chwil uruchamiają w mózgu mechanizmy odpowiedzialne za motywację i oczekiwanie na nagrodę. Dla wielu osób starszych ma to szczególne znaczenie. Po zakończeniu aktywności zawodowej codzienność często staje się bardziej przewidywalna, a okazji do spontanicznych wydarzeń jest mniej. Dlatego nawet jednodniowy wyjazd może być czymś więcej niż chwilową zmianą otoczenia – może stać się impulsem do działania, źródłem nowych doświadczeń i początkiem pięknych wspomnień.
Materiał przygotowany we współpracy z mgr Inga Nyc, psycholog, psychotraumatolog, gerontolog, SPSK im.prof.W Orłowskiego CMKP
Na emeryturze też można mieć na co czekać
W psychologii mówi się o antycypacji pozytywnych emocji, czyli radości i satysfakcji, które pojawiają się jeszcze przed samym wydarzeniem.
Wyobraźmy sobie seniora, który za tydzień jedzie na jednodniową wycieczkę. Już samo planowanie może sprawić, że:
- częściej myśli o czymś przyjemnym,
- ma konkretny cel w kalendarzu,
- chętniej podejmuje codzienne aktywności,
- czuje, że nadal ma wpływ na swoje życie.
To ważne szczególnie wtedy, gdy po zakończeniu pracy zawodowej zmniejsza się liczba codziennych obowiązków i kontaktów społecznych.
- Człowiek nie żyje wyłącznie teraźniejszością. Nasz mózg stale korzysta ze wspomnień oraz wyobraża sobie przyszłość. Oczekiwanie na coś dobrego może więc realnie poprawiać nasze samopoczucie. - mówi Inga Nyc.
Dlaczego nowe miejsca dobrze działają na mózg?
Nasz mózg lubi oszczędzać energię. Kiedy każdego dnia wykonujemy podobne czynności i przebywamy w tym samym otoczeniu, wiele działań wykonujemy automatycznie. To naturalny proces nazywany habituacją – stopniowym przyzwyczajaniem się do znanych bodźców.
Rutyna pomaga nam funkcjonować, ale z czasem sprawia, że mniej zauważamy otaczający świat. Nowe miejsce działa jak delikatny „trening” dla mózgu.
Podczas wyjazdu musimy:
- zwrócić uwagę na nowe widoki,
- zapamiętać inną przestrzeń,
- odnaleźć się w nowym otoczeniu,
- podejmować decyzje.
Te procesy angażują m.in. hipokamp – strukturę mózgu odpowiedzialną za pamięć i orientację przestrzenną. Dlatego nawet krótka wycieczka może być czymś więcej niż odpoczynkiem. Może być okazją do pobudzenia ciekawości, uczenia się i tworzenia nowych połączeń w mózgu.
Krótki wyjazd może zostać w pamięci na lata
Czy zdarzyło Ci się pamiętać jeden wyjątkowy dzień sprzed wielu lat, ale nie pamiętać dokładnie, co robiłeś kilka dni temu? To normalne. Nasz mózg nie zapisuje wszystkich wydarzeń tak samo. Najlepiej zapamiętujemy te, które są: nowe, ważne emocjonalnie, inne niż codzienna rutyna.
Dlatego jednodniowy wyjazd nad morze, do lasu czy do miejsca, którego wcześniej nie znaliśmy, może pozostawić silniejsze wspomnienia niż wiele zwyczajnych dni spędzonych według tego samego schematu. Wyjątkowe doświadczenia stają się później częścią naszej historii – możemy do nich wracać, opowiadać o nich innym i czerpać z nich radość.
Wyjście z domu pomaga w walce z samotnością
Dom daje bezpieczeństwo i poczucie komfortu. Jednak długotrwałe pozostawanie wyłącznie w znanym otoczeniu może prowadzić do ograniczenia kontaktów społecznych i zmniejszenia liczby nowych bodźców. A człowiek – niezależnie od wieku – potrzebuje relacji.
Rozmowa podczas spaceru, wspólny posiłek, wyjazd z drugą osobą czy spotkanie w grupie pomagają budować poczucie bliskości i bezpieczeństwa. Dla osób starszych aktywność poza domem może oznaczać coś bardzo ważnego: przypomnienie sobie, że nadal są częścią świata i mają z kim dzielić swoje doświadczenia.
Natura pomaga odpocząć i odzyskać równowagę
Kontakt z przyrodą od lat jest przedmiotem badań psychologów.
Według Teorii Odnowy Uwagi Rachel i Stephena Kaplanów natura pozwala odpocząć naszej uwadze. Nie wymaga od nas intensywnego skupienia – zamiast tego delikatnie przyciąga wzrok i pomaga się wyciszyć.
Z kolei badania Rogera Ulricha pokazują, że kontakt z naturalnym krajobrazem może wspierać redukcję napięcia i stresu.
Nie trzeba wybierać się daleko. Czasem wystarczy:
- spacer w parku,
- wyjazd nad jezioro,
- odpoczynek w lesie,
- obserwowanie przyrody.
Przyroda działa również jako „most” do wspomnień. Zapach lasu może przypomnieć wakacje z dzieciństwa, widok morza – rodzinne wyjazdy, a dźwięk ptaków – dawne chwile spędzone blisko natury.
Nowe doświadczenia pomagają pielęgnować wspomnienia
W psychologii starzenia dużą uwagę poświęca się tzw. terapii reminiscencyjnej, czyli pracy ze wspomnieniami. Przywoływanie ważnych, pozytywnych wydarzeń może:
- wzmacniać poczucie własnej tożsamości,
- zwiększać satysfakcję z życia,
- poprawiać nastrój.
Co ciekawe, nowe doświadczenia mogą pomagać wracać do tych dawnych.
Starość to nie koniec ciekawości świata
Współczesna psychologia coraz częściej pokazuje, że starzenie się nie oznacza wyłącznie strat i ograniczeń.
Badacze Paul i Margret Baltes stworzyli koncepcję selektywnej optymalizacji z kompensacją, która mówi, że człowiek może nadal rozwijać się i czerpać satysfakcję z życia, wykorzystując swoje zasoby i wybierając aktywności naprawdę dla niego ważne.
Spacer w nowym miejscu. Spotkanie z drugim człowiekiem. Wyjazd na jednodniową wycieczkę. Kontakt z naturą.
To właśnie takie doświadczenia wspierają dobrostan osób starszych.
Nie zatrzymują procesu starzenia, ale pomagają zachować aktywność, ciekawość świata i poczucie sprawczości.
Odpoczynek seniorów ma znaczenie
Czasami myślimy, że aby zrobić coś dobrego dla zdrowia psychicznego, potrzebne są duże zmiany. Tymczasem często zaczyna się od prostych rzeczy.
Od telefonu do znajomej osoby.
Od spaceru w nowym miejscu.
Od wyjazdu, na który można czekać.
Bo odpoczynek nie jest tylko przerwą od codzienności. To także sposób na budowanie wspomnień, wzmacnianie relacji i przypominanie sobie, że ciekawość świata nie ma wieku.
***
Nawet jeden dzień spędzony poza czterema ścianami przywraca wiarę we własne siły i daje poczucie, że jest się częścią świata.
Pomóż nam zorganizować wakacyjne wycieczki dla seniorów. Wejdź na malibracia.org.pl/wakacje i dowiedz się, jak pomóc.
